Gepost door: gijssterks | 3 juli 2007

Zicht en berhaak

Het schilderij is af. Zicht en bèrhoak, ik schreef er al over vorige week.

Ik keek op Wikipedia bij Zicht (gereedschap). Er stond wel een beschrijving op Wikipedia, maar geen foto. Heb ik maar toegevoegd, de foto rechts, kijk maar hier. De pikhaak, zoals die in Wikipedia genoemd wordt, heette bij ons bèrhoak.

Nu ik de zicht geschilderd heb en dus ook de vorm goed bestudeerd heb, heb ik er bewondering voor. Bewondering voor de steel met name. Hoe die gemaakt is. Een omgebogen en vergroeide tak. Die maak je niet zomaar. Hij moet stevig zijn, als het handvat breekt krijg je de snijkant van de zeis in je poot been, levensgevaarlijk. Er bestaat ook een variant waarbij een lus aan de steel zit, voor de wijsvinger, dan heb je ‘m steviger vast.

Met de zicht werd het koren gemaaid, met de haak werd het tegengehouden en op bossen afgelegd. Zo’n bos werd opgepakt, een kleine bundel er af gepakt en om de rest heen gebonden. Dat gaf een garf. Rogge is langer en kreeg twee banden. Een aantal garven werden samengebonden tot een schoof, bij rogge werden de schoven vaak ook nog samengebonden. Ik weet het, ik heb het zelf nog gedaan. Jeugdsentiment jaren vijftig en vroege jaren zestig. Haver binden. Waarvan je de krassen op de onderarmen kreeg. Het koren werd gemaaid in augustus, als het koren rijp was en het weer droog. En meestal dus ook warm.

P1110372_koren_maaien

Smalle percelen, zoals bij ons, werden vaak helemaal met de zicht gemaaid, grotere percelen met de maaimachine (paard + maaibalk). Voor maaien met de maaimachine moest het veld worden ‘aangemaaid’, dat wil zeggen een strook zo breed als de machine moest gemaaid worden met de zicht en alles moest tot garven worden gebonden met de hand. Er bestond toen ook al de zelf-binder waarvoor ook aangemaaid moest worden. Het koren werd naar huis gehaald op zolder, in schuren of op mijten, en in de winter gedorst. De zelfbinder bond de garven met touw. Die moesten losgesneden worden voor het dorsen, anders liep de dorskast vast. Later kwam ook bij ons de combine, de maai-dorser die, het woord zegt het, maait en dorst in een keer.

Ik zal het nooit vergeten. Het dilemma. Jan van Hedel had grond naast ons. Hij had er aardappelen, en hij had een paard en een aardappelploeg waarmee hij de aardappelen aan-aardde. Tegenwoordig worden  aardappels gepoot waarbij ze in een wal komen te staan.Vroeger werden de aardappelen gepoot met een aardappelpoter waarmee je gaten maakte, in de vlakke grond. Met het aan-aarden, wat gebeurde als de aardappels net boven de grond kwamen, kwamen de aardappelen in walletjes te staan, zeg maar 10 cm hoog en dito de voor tussen de aardappelen lager. Jan van Hedel dus ploegde dan bij ons de aardappelen ook aan. In ruil daarvoor zou ik helpen haver te binden. Mijn vader drukte me op het hart dat ik er geen geld voor mocht krijgen. Maar Jan van Hedel stond erop te betalen. Kwartjes, maar toen toch de moeite waard. Ik kon niet weigeren. Ik heb toen niks tegen mijn vader gezegd, en van hem hetzelfde nog een keer uitbetaald gekregen. Iedereen blij. Voor mij toen een groot dilemma, ik zal het nooit vergeten.

Ik heb er nooit echt mee gemaaid, met de zicht, daar was ik te klein voor en het werk te gevaarlijk, zeker als je handje te klein is om de handvat stevig vast te houden. Bij zo’n handvat past natuurlijk wel zo’n grote grove boerenhand.

Voordat begin twintigste eeuw de zelfbinder en na de oorlog, maar hier pas rond 1960, de combine werden geïntroduceerd moest alles ‘met de hand’, met de zicht dus, gemaaid worden. Mijn moeder is geboren in 1920 en weet nog hoe heel Den Dungen uitliep om te komen kijken, er was iemand die gras maaide met paard en maaimachine, dat hadden ze nog nooit gezien. Eind jaren twintig dus. Boeren en boerenjongens uit armere en dichter bevolkte streken trokken in nog vroeger tijden naar de graangebieden. Zes weken maaien. Meiden en kinderen mee, voor het binden. Werken van ’s morgens vroeg tot het donker werd, voor een paar extra centen, om de winter mee door te komen.


Vroeger was alles beter. Kijk die zicht nog maar eens goed aan. Zoals de Bijbel schreef: In het zweet des aanschijns zult gij werken en uw brood verdienen.

Advertenties

Responses

  1. Doet mij denken aan het verhaal van een kennis, zoon van grote boeren in het Gelderse.
    Toen zijn vader begin jaren ’50 een combine kocht, liep een half dorp uit om het ‘vliegmachien’ te zien in de polder!

  2. Wij gebruikten een andere vorm van zicht. De handgreep had een verlenging die plat was en tegen de onderarm steunde. daarom was een brede band die nog meer steun gaf.


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: